İstanbul gibi büyük bir şehirde yaşarken zihnin sürekli bir şeye yetişmeye çalışması, bedenin de buna eşlik etmesi sık görülen bir durum. Yoğun tempo, kalabalık, iş ve ilişki stresi, bazen de beklenmedik olaylar… Bazı deneyimler geçip gitse bile, bazıları iz bırakabiliyor. EMDR, tam da bu izlerin günlük hayata etkisini azaltmaya yönelik kullanılan, dünyada yaygın bir psikoterapi yaklaşımıdır.
Bu yazıda EMDR’nin ne olduğunu, seansların genel olarak nasıl ilerlediğini ve kimler için uygun olabileceğini genel bilgilendirme amacıyla ele alıyorum. İstanbul ve özellikle Kadıköy çevresinde EMDR hakkında araştırma yapanlar için de, doğru sorularla ilerlemeyi kolaylaştıracak bir çerçeve sunmayı hedefliyorum.
EMDR ne demek?
EMDR, “Eye Movement Desensitization and Reprocessing” ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede genellikle Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme şeklinde kullanılır.
Temel fikir şudur: Bazı anılar ve deneyimler, beynin doğal bilgi işleme sistemi içinde yeterince “işlenmeden” kalabilir. Bu durum; belirli bir sesi, kokuyu, görüntüyü ya da ortamı görünce bir anda tetiklenme, yoğun kaygı, bedende gerginlik, rahatsız edici düşünceler, kabus veya kaçınma davranışları gibi tepkilerle kendini gösterebilir. EMDR sürecinde, iki yönlü uyarım (bilateral uyarım) denilen yöntemlerden yararlanılır. Bu uyarım çoğunlukla göz hareketleriyle uygulanır; bazı durumlarda farklı biçimleri de kullanılabilir.
EMDR hangi konularda kullanılabilir?
EMDR en çok travma ile ilişkilendirilir; bu nedenle travma sonrası zorlanmalarda sıkça gündeme gelir. Bununla birlikte her durum EMDR için uygun olmayabilir; uygunluk ve planlama mutlaka bireysel değerlendirmeyle netleşir.
Genel olarak EMDR şu konuların ele alındığı süreçlerde kullanılabilir:
Travmatik yaşantı sonrası zorlanmalar
Rahatsız edici anıların sık sık akla gelmesi ve tetiklenme
Belirli durumlar karşısında yoğun kaygı ve bedensel tepkiler
Kaçınma davranışları (bazı yerlerden, kişilerden, konuşmalardan uzak durma)
Özsaygıyı ve benlik algısını zorlayan yaşantı izleri
Bu başlıklar “tek seansla çözüm” anlamına gelmez. Süreç kişinin ihtiyacına göre planlanır ve herkes için aynı hızda ilerlemez.
EMDR seansları genelde nasıl ilerler?
EMDR, “hemen travmaya girip çalışmak” gibi tek adımlık bir süreç değildir. Genellikle aşamalı bir plan izlenir. Uzmanlar bu aşamaları farklı kelimelerle anlatabilir, ama genel akış çoğunlukla şu şekildedir:
1) İlk görüşmeler ve değerlendirme
Kişinin yaşadığı zorlanmalar, hedefler ve geçmiş öykü konuşulur. EMDR için uygunluk ve öncelikler belirlenir. Bu bölüm, sürecin temelini oluşturur.
2) Hazırlık ve dengeleme çalışmaları
Kişinin zorlandığında kendini düzenleyebilmesi için bazı beceriler üzerinde çalışılır. Bu aşama, seansların daha güvenli ve kontrollü ilerlemesine yardımcı olur.
3) Hedef anı üzerinde çalışma
Uygun görüldüğünde belirli anılar, o anıya eşlik eden düşünceler, duygular ve bedensel duyumlar üzerinden çalışma yapılır. İki yönlü uyarım bu bölümde kullanılır.
4) Kapanış ve takip
Seans sonunda kişinin mevcut durumu değerlendirilir, gerekirse düzenleyici kısa uygulamalarla seans kapatılır. Sonraki seans için notlar alınabilir.
EMDR zorlayıcı olur mu?
Bu sorunun tek bir cevabı yok. Bazı kişiler için süreç daha akışkan ilerlerken, bazı kişiler için zorlayıcı duyguların kısa süreli yükseldiği anlar olabilir. Önemli olan, seansların kişinin kapasitesine göre, güvenli bir çerçevede ve kontrollü biçimde yürütülmesidir. Zorlanma yaşandığında, tempo ve yöntem buna göre düzenlenebilir.
İstanbul ve Kadıköy’de EMDR hakkında araştırırken nelere dikkat edilebilir?
EMDR her yerde aynı yaklaşım; İstanbul ya da Kadıköy’de “farklı bir EMDR” yok. Buradaki fark, daha çok erişim, görüşme planlaması ve uzman seçimi gibi pratik konularda ortaya çıkar.
Uzman ararken “en iyi” gibi iddialar yerine şu sorular daha işlevseldir:
EMDR eğitimi ve uygulama deneyimi var mı?
Süreç nasıl planlanıyor, ilk görüşmede neler konuşuluyor?
Gizlilik ve etik çerçeve net mi?
Online mı, yüz yüze mi çalışılacak; hangisi benim için daha uygun?
Seans sonrası dengeleme için öneriler veriliyor mu?
Kadıköy gibi merkezi bir bölgede yüz yüze görüşme planlamak ulaşım açısından avantaj sağlayabilir. Online görüşme seçeneği ise zaman ve mekan açısından esneklik sunabilir. Hangi formatın uygun olacağı kişiye göre değişir.
Sık sorulan sorular
EMDR kaç seans sürer?
Tek bir sayı vermek doğru olmaz. Hedefler, ele alınan konular ve kişinin ihtiyacına göre değişir. İlk görüşmelerden sonra daha net bir plan yapılabilir.
EMDR sadece travma için mi?
Travma alanında çok bilinse de, bazı durumlarda zorlayıcı anıların bugüne etkisi üzerinden farklı başlıklarda da ele alınabilir. Uygunluk değerlendirmesi önemlidir.
EMDR’de göz hareketi şart mı?
Göz hareketleri en bilinen yöntemdir; ancak iki yönlü uyarımın farklı uygulama biçimleri de olabilir. Hangi yöntemle çalışılacağı, uzmanın yaklaşımına ve kişinin ihtiyacına göre belirlenir.
Kısa not
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. EMDR’nin uygunluğu ve süreç planı, bireysel değerlendirme ile belirlenir.